Goedverenigingsbestuur

121. Vereniging en bestuur/bureau (3): Kloofdichters en organizers rukken op!

Onlangs heb ik weer een nieuw woord geleerd: kloofdichter. Ik las het in de kop van een kranteartikel. Omdat ik het niet kende las ik het aanvankelijk verkeerd. Mijn eerste associatie was dat het zou gaan over schrijvers die gedichten maken over kloof-verschijnselen, zowel in de natuur als in metaforen. Daarna dacht ik dat het artikel misschien wel zou gaan over een Talibaanachtige actiegroep, die ten strijde trekt tegen het in het dagelijks leven alom aanwezige decollete.

Maar niets van dit alles. Het artikel ging over de afstand tussen leiding en leden in de vakbeweging, meer in het bijzonder binnen de grootste vakbond in de publieke sector, de FNV bond AbvaKabo (350 duizend leden). Dit thema is een van de oudste binnen de vakbeweging, er is in de tweede helft van de vorige eeuw veel sociologisch en sociaal-psychologisch onderzoek naar verricht. We weten hoe het zit en hoe het werkt, maar dat wil niet zeggen dat er in de praktijk veel verandert.

Steeds immers zijn er weer andere leiders, andere leden, veranderen hun omstandigheden en hun opvattingen. De vakbondsleiders hebben niet alleen te maken met hun eigen achterban maar ook met hun overlegpartners, de werkgevers en de vertegenwoordigers van de staat. Een respectabele vakbeweging laat zich veel gelegen liggen aan deze partners. De vakbeweging is niet voor niets een van de 'sociale partners' zoals het zo fraai heet.

Wie veel verkeert in andere kringen en mede daardoor (te) veel rekening houdt met andere belangen--denk aan de uitdrukking ' wie met pek omgaat wordt ermee besmet'-- verliest onwillekeurig de belangen van de eigen achterban uit het oog. Of gaat ze anders wegen, plaatsen in het grote spel. Aan de basis van dit proces ligt voor mij Michels' fameuze ijzeren wet van de oligarchie (1911). 

Deze ijzeren wet houdt kort gezegd het volgende in: er ontstaat een kleine, zelfstandige en zelfgenoegzame groep van politieke leiders die, op de golven van een democratische beweging omhoog getild, aan de massa hun wil opleggen. Dit proces is volgens Michels het karakteristieke en onvermijdelijke verziekingsproces van alle democratie. Zijn sociologische verklaringsmodel steunt op 2 pijlers: (a) de noodzaak van organisatie en (b) de verzelfstandiging van het leiderschap. In zijn betoog staat de ontwikkeling van het leiderschap centraal.

Terug naar 'de Kloofdichters' bij de AbvaKabo. In het voorjaar heeft zich onder deze naam een groep ontevreden leden gevormd. Zij beklaagden zich erover dat de top van de bond te weinig oog heeft voor de leden op de werkvloer. De top is doorgeschoten met zijn managementdenken, biedt onvoldoende weerstand tegen de marktwerking in de zorg en de post en springt onvoldoende op de bres om de sociale voorzieningen te behouden. De bond bevindt zich, zo blijkt, in een spagaat: aan de ene kant de gematigde polderaars en aan de andere kant de leden die hardere acties wensen. Anders gezegd: de bond als brede maatschappelijke instelling versus een actieve ledenvereniging, die alleen de belangen van de leden vertegenwoordigt.

Wat nu bij de AbvaKabo is gebeurd is uniek in de geschiedenis van de vaderlandse vakbeweging. 'De Kloofdichters' hebben zich kandidaat gesteld voor het bondsbestuur en zij hebben een historische overwinning geboekt! Twee van de Kloofdichters veroverden een plaats in het Dagelijks Bestuur, dat overigens onder leiding blijft staan van de voor vier jaar herkozen Edith Snoey. In het onbezoldigd hoofdbestuur veroverden de kloofdichters zeven van de elf zetels.

En nu maar hopen dat de nieuwe bestuursleden de rug recht houden en niet besmet raken! De wereld ziet er van boven immers anders uit dan van onderen. Zij zullen hierbij ongetwijfeld worden geholpen door de uit de VS overgewaaide methode van actievoeren die 'organizing' heet. Andy Stern, vijftien jaar lang de leider van de grootste Amerikaanse vakbond in de publieke sector (SEIU), trad op 19 mei op als sterspreker op het bondscongres van de AbvaKabo, waar de Kloofdichters hun zege boekten. Stern is de bedenker van deze activistische methode. In de VS is deze methode de strategie om te overleven.

Stern heeft het structurele ledenverlies van zijn bond en ook dat van bonden in de marktsector, gekeerd door de focus van het vakbondswerk te verleggen van politiek en beleidswerk naar ledengroei. Bij organizing gaat de bond in de vuurlinie liggen. Organizers gaan direct naar de werkvloer en horen uit de eerste hand wat de werknemers dwars zit. Samen kiezen zij dan een doel waarop actie wordt gevoerd. Stern zegt dat zijn bond hierdoor de snelst groeiende ter wereld is. 'We hebben 2.2. miljoen leden. Vorig jaar kwamen er alleen al 90.000 nieuwe leden bij'. Dit heeft de bond de laatste tien jaar een miljard dollar opgeleverd. En dit terwijl de bond bovendien de contributie heeft verhoogd! Maar de werknemers krijgen er zichtbaar wat voor terug.

Het kan in ons land een heftige tijd gaan worden, alleen al in de publieke sector. Het nieuwe kabinet kan, welke politieke signatuur het ook heeft, de borst nat maken als het in de publieke sector gaat hakken en snijden. De AbvaKabo wordt activistischer, zowel op het niveau van zijn bestuur als bij zijn achterban. De schoonmakers met hun bonden hebben ons laten zien waar organizing toe kan leiden: veel troep en overlast voor het publiek en een mooi resultaat voor zichzelf!

Theo Jonkergouw, verenigingscoach.

26 mei 2010.

Gerelateerde artikelen op dit weblog in de reeks Vereniging en bureau:

110. Vereniging en bureau (1): Medezeggenschap

115. Vereniging en bureau (2): Bezuinigen moet. Maar hoe? Van kaasschaaf tot volledige uitbesteding.

Overige artikelen over het bureau:

15. Zieke teams, wie is de (volgende) zondebok?, 15 februari 2007.

20. Leve het bureau! ,9 mei 2007.

118. Verenigingen op de Kaart--Een Nationale Verenigingen Dag, iets voor ons land?

Nederland wordt door ons vaak vergeleken met de Verenigde Staten. Ik vind dit altijd belachelijk. Hoe zinvol is het om een klein relatief onbelangrijk Europees land te vergelijken met een geheel continent, dat uit ruim 50 staten bestaat? Beide hebben echter wel een kenmerk gemeen: een hoge verenigingsdichtheid, dus een hoge mate van zelforganisatie.

Verschilpunt is overigens weer wel, dat Amerikaanse verenigingen doorgaans activistisch zijn: veel grassroots werk, gericht op politieke invloed, die zich dient te vertalen in maatregelen die door de vereniging worden gewild. In een gepolariseerd maatschappijtype met de facto een tweepartijenstelsel en direct kiesrecht komt het er dus op aan om diegene te bewerken, die afhankelijk is van jouw stem en portemonnee.

De strijd om de hervorming van het Amerikaanse zorgstelsel gaf weer eens een mooie illustratie van deze gang van zaken. Als ik lid ben van het Congres, naar wie luister ik dan? Naar Obama, mijn collega's, mijn kiezers in de staat waar mijn thuisbasis is, hun diverse lobbygroepen, de ziektekostenverzekeraars, de farmaceutische industrie enz. enz.

Hoe anders is dat bij ons: een veelpartijenstelsel en een hele grote polder, voornamelijk gevuld met spelers op het brede maatschappelijke middenveld. Deze polder werkt als een stabiliserend systeem, met als centraal punt de Nationale IJskast (SER) op de Bezuidenhoutseweg. Veel branche-, beroeps- en andere verenigingen spelen al dan niet vol overgave het polderspel. Als je niet meedoet of andere spelregels volgt, dan plaats je jezelf buiten spel.

In de Verenigde Staten is de American Associations Day al geruime tijd een jaarlijkse gelegenheid om de verenigingen en hun bijdrage aan de maatschappij op de kaart te zetten. Dit jaar vindt deze Dag plaats op dinsdag 23 en woensdag 24 maart. Dat is echt een ander soort aandacht dan in ons land wordt gevraagd voor de vrijwilliger (MAD-Day). Want hierbij staat vooral maatschappelijke erkenning voor de betekenis van de vrijwilliger in de hulp- en dienstverlening centraal. De vrijwilliger in beroeps-, branche- en vele andere verenigingen deelt niet in deze aandacht.

Hoe ziet zo'n American Associations Day eruit? Plaats van handeling op de eerste dag is de Capital Room (lobby level) in het Hyatt Regency hotel in Washington. Organisator is de ASAE, de heel grote broer van de VPN, de vereniging van verenigingsprofessionals hier te lande. Dinsdag 23 maart begint om 12.00 uur met registratie (badges, gids met foto's, namen etc. van de leden van het Congres, een mooi handig boekje); een welkomstwoord door de president & CEO van de ASAE; rapportage door de ASAE Commissie voor Public Policy; presentatie van 'hill visit materials'. Aansluitend vinden, onderbroken door een Networking Break, twee presentaties van elk een uur plaats.

Beide hebben als onderwerp 'Plan your most Successful Legislative Year Ever:Tips for Creating the Ideal Advocacy Calendar'. In het eerste verhaal gaat het  om het bewustzijn van de vraag wat je als vereniging per se nog wilt bereiken, voordat het Congres in de herfst met reces en op campagne gaat; of hoe je gaat reageren als zich onverwachts een situatie voordoet, waarover in het Congres een stemming plaats vindt. Ben je daar dan klaar voor? Heb je je grassroots organisaties goed op orde?

Het tweede verhaal richt zich op de campagnetijd en vooral op al datgene wat je als vereniging kunt doen om je weten welke wetgeving je wilt van het nieuwe Congres. Dus ook hier is het bekende grassroots werk van belang. Indutten is er niet bij! Van 17.00 tot 19.00 uur vindt de American Associations Day Reception plaats in de Hyatt Regency Thornton Room (top floor level), aangeboden door het bestuur van de ASAE.

Woensdag 24 maart is de dag van het echte werk, dat bestaat uit Capitol Hill Visits tussen 09.00 en 17.00 uur. Deze bezoeken aan congresleden en hun staf worden onderbroken door een informele  "Meet and Greet' lunch met congresleden.

Natuurlijk verschilt ons politieke en wetgevingssysteem in vele opzichten van het Amerikaanse. Maar de idee van een Nationale Dag van de Vereniging verdient het om ook hier te worden verkend op haar merites. Onderwerpen zouden in elk geval kunnen zijn: (1) Welke bijdragen leveren verenigingen aan welvaart en welzijn van ons land?; (2) welke wet- en regelgeving is er, die het verenigingen lastig maakt om effectiever aan hun doelen te werken? (3) welke wetgevingsinitiatieven zouden we zelf op de politieke agenda kunnen en willen zetten?

Zoiets beginnen duidt op een grote, misschien wel te grote ambitie. Toch zou ik het aardig vinden als de VPN er serieus over zou willen denken en mogelijk al een eerste stap in voorbereiding nemen. Wie anders in ons land zou het anders moeten doen? Of willen we echt doorgaan op de huidige voet, een voet die na de recessie misschien ingrijpend zal zijn veranderd.

Theo Jonkergouw

Praktijk voor Goed Verenigingsbestuur

22 maart 2010.

86. Vereniging en beroep: de beroepsvereniging (4). Wie zijn de echte eigenaren van de vereniging?

Een vereniging is van iedereen die er lid van is. Maar sommige leden vertonen meer eigenaarschap ten opzichte van de vereniging dan de meeste anderen. Zij voelen zich verantwoordelijk voor hun club en leveren er daarom bijdragen aan. Zij nemen taken op zich en steken de handen uit de mouwen. Het zijn de vrijwilligers, zonder wie geen enkele vereniging kan, ook niet een vereniging met een professioneel bureau.

Iedereen die als vrijwilliger (en onbezoldigd!) deelneemt aan het werk van een vereniging, levert bijdragen en brengt offers. De vrijwilliger levert bijdragen: hij brengt kennis en expertise in en benut zijn netwerk voor de vereniging, bij voorbeeld als het gaat om het vinden van sponsors of om dingen gedaan te krijgen. De vrijwilliger brengt ook offers: tijd, energie, geld (declareert bij voorbeeld geen reiskosten) en hij geeft vaak voorrang aan de vereniging boven andere zaken die hij ook graag/eigenlijk liever zou hebben gedaan.

Dit algemene gegeven geldt in het bijzonder in de beroepsvereniging. Hierin zijn immers mensen verenigd, wier persoonlijke en maatschappelijke identiteit sterk bepaald wordt door, zo niet samenvalt met hun professionele. Dit doet zich in sterkere mate voor naarmate de professional meer in deze identiteit heeft geinvesteerd, een lang en kostbaar opleidingstraject heeft gevolgd en verplicht is tot jaarlijkse permanente educatie activiteiten.

Hoewel ik geen onderzoek ken, dat de beroepsvereniging als onderwerp heeft, durf ik te stellen dat vele beroepsbeoefenaren sterk emotioneel betrokken zijn bij hun vereniging. Zij scoren hoog op de betrokkenheidsas (Zie CIVIQ, De vereniging op survival, 2005, pagina 53 en volgende), zij hebben vooral 'warme' motieven om lid te worden en te blijven; motieven dus die te maken hebben met de overtuiging van waaruit iemand lid wordt/is. De opbrengst van het lidmaatschap ligt voor deze leden vooral in de immateriele sfeer.

Mensen die vooral lid zijn vanwege het nutsaspect hebben 'koude' lidmaatschapsmotieven. Zij scoren laag op deze as. Zij 'kopen' bij de vereniging bepaalde producten of diensten in of willen zich indekken tegen bepaalde toekomstige risico's. Bekende voorbeelden zijn de ANWB (Wegenwacht) en de vakbond (juridische dienstverlening).

Naast deze betrokkenheidsas is er ook een actieas. Deze geeft de bereidheid weer om zich actief voor de vereniging in te zetten. Wie hoog scoort op deze as wil tijd en energie inzetten en offers brengen voor zijn club. Ook hier geldt dat de beroepsvereniging van ouds vele leden kent, die hoog scoren op deze as.

Combinatie van deze beide assen levert een typologie op van vier soorten leden. In het prachtige boek De vereniging op survival (hierna Survival genoemd) worden deze prototypen als volgt globaal aangeduid:

a. Eigenaar, scoort hoog op beide assen. De eigenaar voelt zich nauw betrokken bij de vereniging en is bereid er veel voor te doen om de doelen van de vereniging te realiseren. Dit lid (hij/zij) is natuurlijk geen eigenaar in formele zin (bedrijf) maar voelt zich wel mede-eigenaar. Hij ervaart de verenigingsvorm en de verenigingsdemocratie ook als een bevestiging van die positie. De beroepsvereniging is bij uitstek het type vereniging met een hoog eigenaarsgehalte.

De vereniging biedt deze leden immers 'een mogelijkheid om hun eigen identiteit te beleven, zich onderdeel te voelen van een sociaal verband en zich met de vereniging te vereenzelvigen. Vooral in de bestuursfuncties van de vereniging zijn veel eigenaarsleden te vinden'. Eigenaars zijn van wezenlijk belang voor het voortbestaan van de vereniging, omdat zij fungeren als schakels tussen de verenigingsorganisatie en haar achterban.

Natuurlijk is het van belang dat er voortdurend vers bloed in deze ledencategorie komt, opdat de vereniging de aansluiting met de werkelijkheid en met nieuwe generaties niet verliest.

b. Supporter of donateur, ook deze categorie leden koestert warme gevoelens tegenover de vereniging, deze leden steunen de organisatie en haar doelen. Zij doen dat echter niet door zelf de handen uit de mouwen te steken want daar hebben zij geen tijd voor of behoefte aan. Zij stellen wel andere middelen ter beschikking: geld om het werk uit te voeren en zij zijn bereid hun naam aan de organisatie te verbinden, bij voorbeeld in het kader van een campagne.

Leden kunnen meteen kiezen voor dit lidmaatschapsmotief of er later, na een periode actief te zijn geweest, voor kiezen. Survival stelt dat supporters vooral te vinden zijn bij campagne- en belangenorganisaties.

c. Klanten (kopend en calculerend). Dit type lid heeft vooral een economisch motief. We vinden het  met name in verenigingen met een sterk ontwikkeld dienstenpakket. Survival onderscheidt twee typen klanten, de kopende en de calculerende (55).

De kopende klant kiest voor het direct beschikbare aanbod aan diensten en producten van de vereniging. Hij ziet het lidmaatschap als een soort 'klantenvoordeelpas'. Hij weegt de kosten van het lidmaatschap (in elk geval de contributie) af tegen de baten: het directe financiele voordeel (korting) of het immateriele voordeel van de exclusieve toegang tot bepaalde producten. Dit type lidmaatschap is feitelijk 'een eenzijdige invulling van het oorspronkelijke 'samen sterk' - idee achter de vereniging'.

De calculerende klant is lid om een geheel andere reden. Hij wil in tijden van nood een beroep kunnen doen op de belangenbehartiging van de vereniging. Hij ziet het lidmaatschap als een soort verzekering, waarvoor hij wil betalen. 'Het collectieve non-profit karakter van de vereniging kan daarbij een voordeel zijn (goedkoop en te vertrouwen)'.

d. De onbetaalde medewerker. Vrijwilligerswerk bij een vereniging kan eigenlijk alleen maar als je er lid van bent. Je bent dan het lidtype 'eigenaar': je zet vanzelfsprekend je tijd en geld (contributie en vaak nog meer) in voor de vereniging. Er is ook nog een type vrijwilliger, dat geen lid is. Survival noemt hem de onbetaalde medewerker.

Hij wil graag een leuke vrijwilligersklus doen voor een hem sympathieke organisatie, zij het dat hij er iets voor terug wil. De vereniging moet hem iets te bieden hebben, dat aansluit bij de eigen doelen, bij voorbeeld: ontplooiing van eigen professionele vaardigheden, nieuwe vaardigheden opdoen, CV verbeteren. Dit geldt trouwens niet alleen voor hen maar ook voor de 'eigenaars', daarover een andere keer meer.

Eigenlijk gaat het dus slechts om drie typen leden: eigenaars, supporters en klanten. Survival merkt terecht op dat niet elke vereniging elk type lid heeft (56). Sommige verenigingen bestaan uitsluitend uit eigenaars (kleine clubs, pioniers). Andere hebben vrijwel uitsluitend klanten (grote dienstverlenende belangenbehartigers zonder lokaal aanbod). In de beroepsvereniging komen alle drie de typen voor en, zo is mijn ervaring, is het eigenaarstype dominant.

Het is voor elke vereniging van belang te weten waarom haar leden lid zijn, wat zij bij de vereniging zochten toen zij lid werden en wat zij er nu zoeken, wat zij van de vereniging verwacht(t)en, kortom welke de dynamiek is van de ruilrelatie tussen lid en vereniging. Welke (risico?)factoren zijn van invloed op het lidmaatschap?

Hoe kan en wil juist de beroepsvereniging haar continuiteit veilig stellen en de belangen van haar leden en hun vak blijvend goed behartigen, als er zoveel dynamiek is in de wereld van arbeid en beroep? Daarover een volgende keer.

Wordt vervolgd.

Gerelateerde artikelen op dit weblog:

84. Vereniging en beroep: de beroepsvereniging (3).

Zie ook de aan het eind van 84 genoemde overige artikelen.

Theo Jonkergouw, verenigingscoach

84. Vereniging en beroep: de beroepsvereniging (3). Nog meer verschillen tussen beroepsvereniging en brancheorganisatie.

Ook al worden brancheorganisaties en beroepsverenigingen vaak in een adem genoemd, dat wil niet zeggen dat zij identiek zijn. Tussen beide typen verenigingen bestaan zowel overeenkomsten als verschillen. Enkele verschilpunten behandelde ik al in het vorige artikel. In dit artikel geef ik hieraan een vervolg.

Het belangrijkste verschil betreft de vraag voor wie de vereniging is bedoeld, wie lid kan worden, wie de leden dus zijn en van wie de vereniging derhalve is. Dit verschil heeft tal van implicaties voor het management van de vereniging.

Wie betaalt contributie? Mijn lidmaatschap van mijn beroepsvereniging betaal ik zelf, zoals het bedrijf het zijne betaalt aan zijn brancheorganisatie. De persoon die het bedrijf vertegenwoordigt in de brancheorganisatie betaalt daarvoor geen contributie.

Natuurlijk komt het voor dat leden van een beroepsvereniging de contributie voor hun lidmaatschap geheel of gedeeltelijk kunnen declareren bij hun werkgever. Van belang hierbij is of deze werkgever het lidmaatschap ziet als een belangrijke bijdrage aan behoud en ontwikkeling van de professionele kwaliteiten van zijn medewerkers. Het slechts gedeeltelijk declarabel stellen van het contributiebedrag betreft dat deel ervan dat betrekking heeft op de belangenbehartiging door de beroepsvereniging. Dit deel komt niet voor vergoeding in aanmerking.

Wie betaalt de kosten van deelname aan opleidingen, bij voorbeeld in het kader van (verplichte) permanente educatie? De kans is groot dat dit in beide gevallen door de werkgever gebeurt, ook als je als beroepsbeoefenaar met enkele collega's een gezamenlijke praktijk voert en je je eigen werkgever bent. Het betreft hier niet alleen de kosten voor deelname aan de educatieve activiteit, maar ook de reiskosten en vooral de gederfde arbeidstijd.

Vaak zijn opleidingen nodig in het kader van kwaliteitsborging van professionals, ook in de context van een bedrijf. De verantwoordelijkheid ligt evenwel primair bij de professional, hij is gehouden zijn professionele competenties, vakinhoudelijk, methodisch en qua houding en vaardigheden, tenminste op peil te houden en verder te ontwikkelen. Dus komen de kosten in eerste instantie en vaak ook feitelijk voor zijn rekening.

Veel beroepsverenigingen voeren een kwaliteitsbeleid, waardoor zij hun leden uitdagen om bij te blijven en juist daardoor vooruit te komen. De verplichting om bij te blijven is bovendien vaak verankerd in de beroepscode van de vereniging.

Wie zorgt dat de vereniging draait, wie bemensen de posities in het bestuur en in de besturen van diverse onderdelen, werkgroepen, commissies, adviesraden en dergelijke, wie zijn actief als vrijwilliger?

In een beroepsvereniging zijn dit, ook als de vereniging over een bureau met betaalde medewerkers beschikt, per definitie de leden van de vereniging, dus de beroepsbeoefenaren. Het gaat immers om hun vak en de daaraan gekoppelde belangen (wetenschappelijk, maatschappelijk, professioneel, organisatorisch). Zij zijn de werkelijke eigenaren van de vereniging. Hun commitment aan de organisatie en aan hun taken daarin is in het algemeen vrij hoog. Zij zijn er zich van bewust dat tekort schietend functioneren de effectiviteit van de vereniging kan schaden en negatieve invlooed kan hebben op het imago van het beroep.

In een branchevereniging  zullen als regel een of meer vertegenwoordigers van het bedrijf/de werkgever actief zijn. De werkgever/de hoogste baas heeft eventueel zitting in het bestuur van de vereniging. Zijn deelname is doorgaans nog de meest continue. De participatie van andere bedrijfsvertegenwoordigers daarentegen is nogal eens wisselend als gevolg van aanvaarding van een andere functie, hetzij in het bedrijf hetzij elders.

Wiens tijd wordt gebruikt bij participatie aan verenigingsactiviteiten, zoals bedoeld in het voorgaande punt?

In de beroepsvereniging is het vrij algemeen de eigen tijd van de beroepsbeoefenaar. Het gaat vaak om activiteiten in de avond, op locatie, met een steeds langere reistijd, maar ook om de tijd thuis met het oog op voorbereiding en nazorg of telefonisch vergaderen. 

Voor de meeste werkgevers, zeker in het bedrijfsleven, is de tijd al lang voorbij dat hij het goed vond voor de reputatie van het bedrijf dat hij zijn mensen in werktijd om niet liet werken voor hun beroepsvereniging. In feite subsidieerde hij daarmee een of meer beroepsverenigingen, afhankelijk van de vraag welke categorieen professionals hij dit voorrecht gunde.

Inmiddels is dit privilege vrijwel overal verleden tijd. Immers, de rationalisatie heeft zijn tol geeist, ondersteunende lagen zijn uit de organisatie gesneden, de prestatiedruk is verhoogd en vele managers hebben een volstrekt andere opleidings- en beroepsachtergrond dan de professionals die zij onder hun hoede hebben. Dus is zón manager volstrekt niet gevoelig voor argumenten van professioneel-ideele aard. Het is jouw keuze, dus jij zorgt zelf maar dat je het voor mekaar krijgt.

In de branchevereniging vindt in principe alle verenigingsparticipatie plaats in de tijd en op kosten van het bedrijf. Persoonlijk en professioneel commitment zijn secundair en doen zich voor als de bedrijfsvertegenwoordiger deel uitmaakt van een werkgroep of commissie, die zich richt op het terrein van zijn competentie en ambitie. Dan kan het professionele belang van de beroepsbeoefenaar, die zijn bedrijf vertegenwoordigt, samenvallen met het bedrijfsbelang. En de branchevereniging spint daar garen bij, in het belang van haar leden!

Ik heb in dit artikel een aantal punten van verschil tussen beide typen vereniging behandeld. De persoonlijke offers van de beroepsbeoefenaar zijn aanzienlijk vergeleken met de offers van degene, die namens zijn bedrijf participeert in de brancheorganisatie.

Het overzicht is echter nog niet compleet, er zijn er nog meer punten van verschil tussen beide verenigingstypen. Daarom schrijf ik nog een aantal artikelen. Dus: wordt vervolgd.

Gerelateerde artikelen op dit weblog:

83. Vereniging en beroep: de beroepsvereniging (2). Enkele verschillen tussen beroepsvereniging en brancheorganisatie.

82. Vereniging en beroep: de beroepsvereniging (1). De vier functies van een beroepsvereniging.

Zie ook de aan het eind van nr. 82 genoemde artikelen 80, 79, 78, 74, 68, 48.

Theo Jonkergouw, verenigingscoach

83. Vereniging en beroep: de beroepsvereniging (2). Enkele verschillen tussen beroepsvereniging en brancheorganisatie.

Brancheorganisaties en beroepsverenigingen worden vaak in een adem genoemd. Er zijn inderdaad tal van overeenkomsten tussen deze beide verenigingstypen maar ook nogal wat verschillen. Een aantal ervan noem ik in dit artikel. In volgende artikelen zal ik nog meer verschilpunten noemen en op enkele ervan nader ingaan. Ik begin met het belangrijkste verschil: voor wie is de vereniging bedoeld, wie kan lid worden? Dit verschil heeft tal van implicaties voor het verenigingsmanagement.

Een beroepsvereniging is een organisatie van natuurlijke personen, gewoon mensen zoals u en ik dus, die hetzelfde beroep uitoefenen en veelal ook de opleiding hebben gevolgd, die voorbereidt op dat beroep.

Voorbeelden zijn: accountants, actuarissen, advocaten, architecten, artsen, belastingadviseurs, brandweerlieden, economen, informatici, ingenieurs, laboranten, leraren, maatschappelijk werkers, notarissen, ontwerpers, politieagenten, psychologen, rechters, tolken en vertalers,verpleegkundigen enzovoort.

Een brancheorganisatie is een vereniging van rechtspersonen zoals bedrijven of instellingen, die actief zijn in een bepaalde maatschappelijke sector. Voorbeelden zijn: autohandel, boekverkopers, chemische industrie, fondsenwervende instellingen, ingenieursbureaus, installatiebedrijven, makelaardij, schouwburgen en concertgebouwen, thuiszorg, uitgevers, vastgoedsector, ziekenhuizen, enzovoort. Leden van een brancheorganisatie zijn vaak ook aangesloten bij MKB Nederland of VNO-NC

Het belangrijkste verschil tussen beide verenigingen is dus wie er lid is: in het ene geval een individuele beroepsbeoefenaar en in het andere geval een organisatie, waar natuurlijk tal van (vele verschillende soorten) beroepsbeoefenaren werken. Het gaat dan respectievelijk om een persoonlijk- en een ondernemingslidmaatschap. Natuurlijk zijn er, onder invloed van de dynamiek van zowel de markt als van de verenigingen zelf, die daarop inspelen/reageren, diverse mengvormen

In tal van beroepsverenigingen is het toelatingsbeleid namelijk gaandeweg zo geworden dat niet alleen individuele professionals maar ook (hun) kantoren (bedrijfs)lid kunnen zijn. Ook onze eigen VPN kent zo'n duaal stelsel. De VPN kende aanvankelijk slechts het persoonlijk lidmaatschap. Sinds enige tijd is daaraan het organisatielidmaatschap toegevoegd: secretariaatsbureaus, brancheorganisaties, beroepsverenigingen, zij kunnen allemaal lid worden.

Uiteraard kennen verenigingen met een dergelijke lidmaatschapstructuur een bijpassend contributiestelsel. Inkomsten zijn in vele gevallen een belangrijke drijfveer voor de vereniging om tot het bedrijfslidmaatschap over te gaan.

Er zijn natuurlijk ook diverse andere mengvormen, zo is bij voorbeeld de KNMP (apothekers) zowel een beroepsvereniging als een brancheorganisatie. Het Nederlands uitgeversverbond is zowel brancheorganisatie als werkgeversvereniging/vakbond. In een later artikel kom ik nog terug op het effect van dergelijke mengvormen voor profilering en functioneren van een vereniging, die meer dan een doel wil dienen.

Terug nu naar de kern: lidmaatschap is als regel een kwestie van vrijwilligheid. Wat maakt het voor verschil voor de vereniging of het gaat om persoonlijke of om bedrijfsleden? Ik noem een aantal punten en ik doe dit vanuit de optiek van de beroepsvereniging:

Wie beslist over mijn deelname aan de vereniging? In een beroepsvereniging ben ik dat zelf, ik sluit me aan omdat ik de behartiging van mijn belangen, immaterieel en vaak ook materieel, wil onderbrengen bij de club die er speciaal is voor mij en mijn beroepscollega's. Van een branchevereniging ben ik geen lid, want dat is het bedrijf waar ik werk, maar het kan zijn dat ik als vertegenwoordiger ervan wel deel neem aan het werk van een commissie, werkgroep en dergelijke.

Hoe is de motivatie voor het lidmaatschap van de vereniging? Voor de meeste beroepen is een of andere vorm van opleiding de aangewezen weg om er actief in te worden. Voor veel beroepen is die opleidingsweg lang tot zeer lang: HBO of WO met daarna een algemene en vervolgens een of meer specialistische opleidingen.

Deze lange opleidingsweg komt vooral voor bij beroepen, waarin het contact met de client zeer vertrouwelijk en persoonlijk is. Denk aan artsen, psychotherapeuten, psychiaters, advocaten, notarissen, accountants en dergelijke.

Gedurende tientallen jaren heeft de aspirant-beroepsbeoefenaar zich voorbereid op zijn beroepspraktijk en op het daarbij vaak (zeker tot voor enige tijdvanzelfsprekend) behorende lidmaatschap van de daarbij passende beroepsvereniging. Vaak trouwens was deze persoon al vele jaren (student- of aspirant-) lid van de vereniging. Die vereniging is dus het professionele huis, waar hij vele collega's uit de diverse fasen van zijn opleiding (inclusief praktijkperioden) en beroepspraktijk ontmoet.

Ik heb in dit artikel een aantal punten van verschil tussen beide typen vereniging behandeld. Het overzicht is echter nog niet compleet. Er zijn nog diverse andere verschilpunten die aantonen, dat de persoonlijke offers van de beroepsbeoefenaar aanzienlijk zijn, vergeleken met de offers van degene, die namens zijn bedrijf participeert in de bracheorganisatie.

Wordt vervolgd.

Gerelateerde artikelen op dit weblog:

82. Vereniging en beroep: de beroepsvereniging (1). De vier functies van een beroepsvereniging.

Zie ook de aan het eind daarvan genoemde artikelen 80, 79, 78, 74, 68, 48.

Theo Jonkergouw, verenigingscoach

82. Vereniging en beroep: de beroepsvereniging (1). De vier functies van een beroepsvereniging.

Dit is het eerste van een reeks artikelen over de beroepsvereniging. Ons land kent een hoge verenigingsdichtheid, het telt ruim 100.000 (Kamer van Koophandel) geregistreerde verenigingen, de informele verenigingen dus niet meegerekend. Er zijn ongeveer 700 geregistreerde beroepsverenigingen, in diverse soorten en maten. De Vereniging van en voor Verenigingsprofessionals Nederland VPN is er een van. Begin mei is het Platform Beroepsverenigingen opgericht, dat op 23 juni zijn eerste bijeenkomst hield.

Er komen steeds meer beroepsverenigingen bij. Aanjagers hiervoor zijn vooral de snelle ontwikkeling van wetenschap en technologie, de toenemende internationale concurrentie, het beleid van overheden alsmede de activiteiten van bedrijven en opleidingen, die respectievelijk afnemers en leveranciers zijn van beroepsbeoefenaren. Ik noem als bijzondere categorie bedrijven de zorgverzekeraars, die in het domein van de gezondheidszorg tot veel nieuwe en verscherpte beroepsverenigingactiviteiten (vooral t.a.v. kwaliteiten van professionals) aanleiding geven.

Vooral de technologie verandert de arbeid zo snel en ingrijpend, dat aan de ene kant arbeid wordt geautomatiseerd en uitgestoten en aan de andere kant de arbeidsdeling/- differentiatie en -specialisatie doorgaat, met als gevolg nieuwe werkrollen en -identiteiten. Deze leiden op hun beurt tot het ontstaan van nieuwe beroepen en, in het verlengde daarvan, tot nieuwe beroepsverenigingen.

Kennelijk is de beroepsvereniging een aantrekkelijk en waardevol vehikel, aan de ene kant om voor de leden dingen gedaan te krijgen, bij voorbeeld effectiever opereren in de markt en aan de andere kant om de leden beter aan de vereniging te binden. Als regel richten professionals zelf een beroepsvereniging op of overwegen zij dat te doen, zoals bij voorbeeld onlangs Toezichthouders of Interieurstylisten. Een ander voorbeeld is het initiatief van FNV Sport om in 2008 en 2009 bepaalde beroepsgroepen binnen de bond de mogelijkheid te geven zich te verenigen in een beroepsvereniging. Ook doet zich de situatie voor dat twee brancheverenigingen (de Landelijke Makelaars Vereniging LMV en de Register Vastgoed taxateurs RVT) gaan fuseren tot een beroepsvereniging!

Beroepsverenigingen houden zich vooral bezig met belangenbehartiging voor hun leden. Deze mondt uit in activiteiten op de volgende gebieden:

• Gebruikswaarde van de professional. Het gaat hierbij om kennis, kunde en contacten van de leden, waardoor de samenleving van hun diensten gebruik maakt. Denk aan kennisoverdracht tijdens en na de (universitaire) studie en aan de kwaliteitsborging daarvan, opdat de beroepsactiviteit van de professional nut blijft houden voor de samenleving.
• Ruilwaarde van de professional. Hierbij gaat het om inkomen, ontplooiingskansen in het werk, invloed en status. Denk aan onderzoek, scholing en andere activiteiten, gericht op arbeidsmarktpositie en loopbaan van de professional.
• Representatie en maatschappelijke steun. Het is van belang dat maatschappelijke groeperingen die ertoe doen weet hebben van het belang van het beroep en van de representatieve beroepsvereniging als zijn gezaghebbende spreekbuis. Weet hebben betekent: kennen, herkennen en erkennen. Het gaat hierbij dus om verwerving van maatschappelijke steun ter bevordering van gebruiks- en ruilwaarde.
• Ondersteuning in de beroepsuitoefening. Deze kan vele vormen aannemen. Gangbare ingredienten zijn de facilitering van kennis(overdracht) en kennissen (netwerk). De kennisoverdracht kan zowel in de diepte als de breedte zijn en plaats vinden via conferenties en studiedagen, tijdschriften en boeken en natuurlijk ook steeds meer via internet (bij voorbeeld webinars). Netwerkvorming wordt natuurlijk gefaciliteerd door groepsvorming via secties, werkgroepen, taakgroepen, afdelingen en dergelijke. Uiteraard kan de vereniging haar leden ook een veelheid van al dan niet ingekochte ledenservices aanbieden.

Wordt vervolgd.

Gerelateerde artikelen op dit weblog:

80. De beroepsvereniging: een eigen netwerk!

79. Kiezen voor succes (13): ook de beroepsvereniging doet het!

78. Focus op verenigingen. Talloze manieren om ideeen over- en ervaringen met verenigingen uit te wisselen.

74. Naar een beroepsvereniging met toekomst. Welke toekomst?

68. Ode aan de beroepsvereniging. Wat maakt een beroepsvereniging toch zo aantrekkelijk?

48. Open brief aan de VPN. Voorstel voor een ontwikkelingsstrategie voor de VPN.

Theo Jonkergouw, verenigingscoach.

78. Focus op Verenigingen. Talloze manieren om ideeen over- en ervaringen met verenigingen uit te wisselen.

Ons land kent een hoge verenigingsdichtheid, die mijns inziens helaas nog onvoldoende gepaard gaat met een grote professionele aandacht van degenen die erin werken als directeur, staflid of bestuurder op centraal of afdelings- c.q. sectieniveau. Dat is jammer, want er valt nog een hoop te weten en te winnen. Ik stimuleer dat graag en laat dat in dit artikel zien aan de hand van een aantal voorbeelden.

• Er is al vele jaren de Academie voor Verenigingsmanagement; haar aandacht richt zich vanouds vooral op de brancheorganisatie. In het kader van mijn permanente educatie heb ik jaren geleden bij Peter Tack de opleiding met veel plezier de opleiding Verenigingsmanager II gevolgd. Elk jaar komen een aantal van mijn medecursisten bijeen tijdens een uiterst genoeglijk bijpraat-etentje en zien sommigen van ons elkaar bij andere gelegenheden.
• Sinds een aantal jaren bestaat het blad VM; dit brengt op aantrekkelijke wijze een breder spectrum van de verenigingswereld onder de aandacht. Nu en dan lever ik een bijdrage. Voor de geinteresseerde lezer noem ik Casus met Coach (april 2007), Excellente verenigingen, de mensen achter het succes (februari 2008), Competentiemanagement voor succes(f)actoren, de mensen achter het succes 2 (april 2008), Checklist Competentiemanagement (samen met Peter Tack, april 2008), Open brief aan de VPN (samen met Dinie Naezer-Heerschop, juni 2008).
• De VM-wijzer is een klein handig boekje, dat sinds enkele jaren wordt uitgegeven door uitgeverij VM. Zie voor de editie  VM-2009 www.vm-wijzer.nl. Hierin adverteer ik zowel met mijn PHPW. Coaching & Mediation als met mijn Praktijk voor Goed Verenigingsbestuur.
• Nu en dan publiceert deze uitgeverij goed verzorgde boekuitgaven, zodat aan een zichtbaar groeiend kennisbestand wordt gewerkt. (Noot: ik laat hier de voornamelijk juridische publikaties over de vereniging buiten beschouwing). De uitgever zorgt er verder voor dat enkele ASAE publikaties hier te verkrijgen zijn, voor het eerst tijdens het VM congres 2008.
• Jaarlijks wordt het VM congres gehouden, op 5 november dit jaar voor de 5de keer, in Theater Gooiland te Hilversum . Dit congres beschouw ik als het jaarlijkse hoogtepunt voor de verenigingsprofessional. Ik neem elk jaar deel, met genoegen.
• VM stimuleert al enkele jaren dat verenigingsprofessionals deelnemen aan de Annual Meeting, het jaarlijkse meerdaagse congres van de American Society of Association Executives ASAE & The Center for Association Leadership. Deelname hieraan verruimt onze blik aanzienlijk zoals ik al een aantal jaren mag vaststellen. Ik schreef op mijn weblog over de congressen in Chicago (2007) en San Diego (2008). Dit jaar is Toronto de plaats.
• Ook is er een heuse beroepsvereniging, de VPN, helaas met een nog bescheiden ledental, afgezet tegen het enorme aantal mensen dat beroepsmatig werkzaam is (betaald en als onbezoldigd bestuurder) in de verenigingswereld.
• In toenemende mate manifesteren tal van commerciele aanbieders (zoals te vinden in de VM-wijzer) zich op de verenigingsmarkt, niet alleen tijdens het VM congres maar ook in de loop van het jaar. Zij adverteren in VM, in de VM-wijzer, op diverse sites en via e-mailings.

In toenemende mate zijn ook digitale platforms beschikbaar. Ik noem er een aantal:

• www.verenigingen.nl, een initiatief van De Zaak. Enkele malen heb ik desgevraagd een bijdrage geleverd, zoals bij voorbeeld te lezen in de Nieuwsbrief van 19 februari 2009. Het onderwerp was: Tips voor een nieuw bestuur.
• www.vm-online.nl, een initiatief van uitgeverij VM. Ook hier heb ik onlangs enkele bijdragen geleverd aan discussies. Meer participatie van verenigingsprofessionals zou ik toejuichen.
• www.bestuurderscentrum.nl, bestuurdersnetwerk voor de professionele bestuurder. Aan de ontwikkeling en uitbouw van dit nog vrij recente platform wordt op ondernemende en uitnodigende wijze gewerkt. Sinds kort wordt er flink op gediscussieerd. Uiteraard heb ik me bij de Linkedin discussiegroep aangesloten en ook al enkele keren een duit in de zak gedaan.
• www.goedverenigingsbestuurtips.nl, dit is mijn eigen weblog, waar u nu op leest. Ik kies hier niet voor snelle discussies maar voor een wat langer, informatief en wat meer beschouwend type artikel. Reacties komen (helaas) niet op de site binnen maar separaat, via e-mail.
• Platform Beroepsverenigingen, dit is een vorige maand gestarte discussiegroep op www.linkedin.nl . Het Platform is vorige maand opgericht door Dinie Naezer-Heerschop en mijzelf. We willen hiermee bijdragen aan een netwerkstructuur voor de ongeveer 700 beroepsverenigingen in ons land, aan uitwisseling van kennis en ervaring, elkaar informeren en steunen. We willen, samen met de mensen die er werken, de beroepsvereniging in ons land toekomstbestendig maken, bijdragen aan haar succes, verenigingsmanagement ontwikkelen dat op haar kenmerken en ontwikkelingen is toegeschreven. Er is nog niet veel gediscussieerd in deze nog jonge groep. We nodigen alle lezers, vooral de professionals van beroepsverenigingen, uit bijdragen te leveren. Maar er is meer dan discussie op internet......

De eerste live activiteit van het Platform Beroepsverenigingen is de workshop die wordt gehouden op dinsdag 23 juni a.s., 16.00 - 20.00 uur, Utrecht. Wij zijn VM en het Bestuurderscentrum zeer erkentelijk voor de PR-mogelijkheden die zij ons op hun sites boden. Met deze historische bijeenkomst hopen Dinie en ik de eerste steen te leggen voor een duurzaam samenwerkingsverband van beroepsverenigingen in ons land.

Theo Jonkergouw

adviseur, coach en mediator voor verenigingen

55. Het lijkt wel een vereniging! Wat hebben verenigingen en medezeggenschapsorganen met elkaar gemeen?

Wat hebben verenigingen en medezeggenschapsorganen met elkaar gemeen?

In mijn werk heb ik nogal eens te maken met ondernemingsraden en andere organen van medezeggenschap. Om mij weer eens nader te bezinnen op het fenomeen medezeggenschap, heb ik op 28 oktober deelgenomen aan een congres in de Doelen te Rotterdam, georganiseerd door het blad OR-Info (www.orinformatie.nl). Het was een alleraardigste dag, deze Dag van de Medezeggenschap. Leerzaam en onderhoudend. Leerzaam omdat ik zovele deja-vu's beleefde!

Ondernemingsraden zijn er vele in ons land, oneindig veel meer dan gemeenteraden. En zij zijn minstens zo belangrijk. Ik ken de OR al vele tientallen jaren, heb vroeger cursussen gegeven aan OR-leden en ben zelf ooit ook lid van de Raad van Commissarissen geweest van een bedrijf, op voordracht van de OR. Dat was een leerzame ervaring, naar beide kanten toe en vooral ook wat betreft de interface, de communicatie tussen beide.

Er valt, zo merkte ik op 28 oktober, blijkbaar nog steeds veel te leren, vooral omdat er in de taaie realiteit van de relatie tussen Zeggenschap en Medezeggenschap in de werkorganisatie zo weinig verandert, in weerwil van de turbulentie waarin vele bedrijven zich bevinden. Met vele moeizame, conflictueuze en onvruchtbare relaties vandien. Er zijn natuurlijk goede voorbeelden, organisaties waar de OR zelfs wordt opgeheven en bedrijfsbestuur en werknemersvertegenwoordiging samen hebben gezocht naar alternatieven, die flexibeler, effectiever en prettiger zijn om mee te werken. Zij hebben deze alternatieven ook werkelijk gevonden en zijn of gaan er binnenkort mee aan de slag. Hulde aan de experimenteerders.

Omdat ik ook nogal eens met verenigingen werk, heb ik in de loop van de congresdag vaak gedacht aan de vele verenigingen die ons land telt en aan de problemen waarmee zij worstelen. Ik ontdekte veel overeenkomsten met de ondernemingsraden. Er is weliswaar een belangrijk punt van verschil: de ondernemingsraad maakt deel uit van het bedrijf en heeft daarbinnen een duidelijke tegenspeler/onderhandelings- en gesprekspartner. De werknemers binnen de organisatie zijn te beschouwen als de doelgroep, de potentiele achterban van de OR.

Ook vele verenigingen danken hun ontstaan en bestaan aan een potentiele achterban met behoeften en aan een tegenspeler met macht. Denk aan verenigingen van patienten, huurders, consumenten, werknemers (vakbonden). Daarnaast zijn er natuurlijk legio verenigingen, die zelf een tegenstander of eigenlijk medestanders zoeken om de belangen van hun achterban te behartigen. Denk aan politieke partijen, sportverenigingen, brancheorganisaties en beroepsverenigingen.

Ik ontdekte in presentaties, publikaties en gesprekken de volgende overeenkomsten met (vele) verenigingen:

• De OR is a.h.w. het bestuur van de 'vereniging' van werknemers in het bedrijf. Er is een grote kloof tussen bestuur en achterban. Er is weinig interesse voor (het werk van) de OR. Alleen in geval van een conflict neemt de interesse toe.
• De OR kent, net als tal van verenigingen, een beperkte ondersteuning, in de vorm van een (parttime) medewerker op het secretariaat. Terzijde: menige vereniging zou hier maar wat blij mee zijn! Dat geldt ook voor de faciliteiten (ook in tijd) die gelden voor OR-leden.
• Er is nogal wat verloop in de OR en er zijn vele en vaak langdurige vacatures. Dit kan ook voordelen hebben, bij voorbeeld dat de OR zich beperkt tot zijn kerntaken en er efficienter wordt gewerkt.
• Er is onvoldoende kwaliteit, zeker t.a.v. het denken op strategisch niveau, om adequaat tegenspel te kunnen bieden aan de bestuurder van de onderneming. Ook de sociale/communicatievaardigheden zijn, ondanks alle trainingen, lang niet altijd aan de maat. Terzijde: dit geldt overigens ook voor menig bestuurder!
• De communicatie als zodanig schiet tekort, niet alleen naar de achterban en naar de bestuurder van de organisatie maar ook intern, in de OR zelf.
• Het leiderschap van de OR is te vaak gebrekkig, niet alleen qua visie en inspiratie maar ook in de praktijk van de omgang met moeilijke onderwerpen en met (moeilijke) mensen. Voorzitters met een dominante persoonlijkheid komen nogal eens voor. Daarmee is de goede zaak echter niet zonder meer gediend.
• Zij die lid zijn van de OR zijn, gezien de beperkte belangstelling voor het OR werk, niet per definitie de meest geschikte personen. Soms ziet een werknemer het OR lidmaatschap niet als een bijdrage aan de onderneming en aan de belangenbehartiging van zijn achterban maar puur als een middel om aan de sleur van de eigen job te ontsnappen en zichzelf te ontplooien, bij voorbeeld via de aangeboden cursussen en trainingen en door contacten met de bestuurder en breder in het bedrijf. Daar is niets mis mee, eigen belang mag, maar als het daarbij blijft, getuigt het wel van cynisme.

De OR beschikt over tal van faciliteiten, die maken dat zo'n club iets of zelfs heel veel kan voorstellen. Veel werk kan, met ondersteuning, in werktijd worden gedaan. Hoe anders is dat in de wereld van de echte vereniging, die tenminste ook alle hierboven genoemde problemen kent en het in vele gevallen moet doen zonder zo'n duidelijke gesprekspartner en zonder alle faciliteiten.

Beide, vereniging en OR, zouden aan kwaliteit kunnen winnen, als zij zich meer rekenschap zouden geven van het belang van de HR component, het sociale- en personeelsbeleid. Dit zou om te beginnen kunnen door de volgende maatregelen:

• Benoem functies helder en aantrekkelijk, met nadruk op de uitdaging voor de persoon en het belang van de bijdrage aan het collectief. Geef aan wat nodig is voor een goede functievervulling en hoe de organisatie/de collega's daarbij kan/zal helpen.
• Werf actief door mensen in persoon aan te spreken, zodat de kans dat je de goede mensen binnen krijgt toeneemt. Algemene oproepen in ledenbladen en op ledenvergaderingen hebben geen tot weinig effect. Mensen willen bij voorkeur voor iets gevraagd worden.
• Pas procedures van solliciteren en selecteren toe, om aan te geven dat het om een serieuze zaak gaat. Vrijwilligerswerk, ook in de baas zijn tijd, is nooit vrijblijvend, in tegendeel.
• Schep duidelijkheid ten aanzien van het psychologisch contract van degene die verantwoordelijkheid wil gaan dragen met de club waarin hij dat gaat doen.
• Laat nieuwe leden niet aan hun lot over; bied hun een goede introductieperiode en wijs hun een mentor toe, zodat zij snel zijn ingewerkt, zich op hun gemak voelen en een bijdrage kunnen gaan leveren.
• Houd functioneringsgsprekken met alle leden van het bestuur/de OR. Doel is te leren van (elkaars) ervaringen, ontwikkelpunten op het spoor te komen en afspraken te maken hoe daaraan te werken zodat aantoonbaar voortgang wordt geboekt. Op deze manier wordt vrijwilligerswerk ook instrumenteel voor het werk-loopbaanpad.
• Houd evaluaties van het collectief (de OR, het verenigingsbestuur), bij voorkeur aan het eind van elke bijeenkomst en minstens 1 x per jaar terugblikkend over de voorbije periode. Vragen zijn: hebben we de goede dingen gedaan? Hebben we ze op de goede manier gedaan? In goede harmonie? Wat hebben we ervan geleerd? Wat gaan we anders doen en hoe dan?

Gelukkig hoeven verenigingen en ondernemingsraden het wiel niet uit te vinden. Ons land kent een groot aanbod van wielaanbieders: adviseurs, opleiders, trainers en coaches die samen met hen bestaande wielen op maat kunnen maken.

Theo Jonkergouw, adviseur, coach en mediator voor verenigingen en stichtingen

48. Open brief aan de VPN

Een uitnodiging aan alle verenigingsprofessionals om mee te bouwen aan de VPN.

Laat ik beginnen met een excuus. Verschillende abonnees op dit weblog hebben me gevraagd waarom ik nu al geruime tijd (3 maanden om precies te zijn) niets meer schrijf op dit weblog. Het antwoord is meerledig; aan de ene kant was ik veel op reis, en wel op een manier die ik niet echt geschikt vond om te schrijven zoals ik dat gewend ben te doen. Ik geef toe, ik ben geen echte blogger, in die zin dat ik een aantal keren per week korte flitsen de wereld in stuur. Ik kies als regel voor wat langere, meer inhoudelijke stukken.

Aan de andere kant had en heb ik het nog steeds behoorlijk druk met mijn werk, ook en juist tussen mijn reisafwezigheden in. Werk, dat deze keer overigens niets met verenigingen te maken heeft maar dat ik niettemin heel interessant vind. Daarover later misschien nog eens wat meer.

Tenslotte: ik schrijf wel, maar in VM, het blad voor Verenigingsmanagement. Ik heb daarin dit jaar 2 artikelen geschreven over het belang van competentiemanagement voor verenigingen onder de titel De Mensen achter het Succes. Voorts heb ik samen met Peter Tack in het april nummer de Checklist Competentiemanagement gepubliceerd. En in het laatste (juni) nummer heb ik samen met beroepsverenigingsmanager Dinie Naezer-Heerschop een Open Brief aan de VPN geplaatst (pagina 73).

Waarom een open brief? We hebben hiervoor gekozen omdat we vinden dat VM aan waarde kan winnen wanneer er een openlijke gedachtenwisseling plaats vindt tussen allen die deel uitmaken van de beroepsgroep van verenigingsprofessionals en die zich betrokken voelen bij groei en bloei van vak en professie. We hebben de brief gericht aan de VPN maar feitelijk bevat hij een oproep aan alle verenigingsprofessionals, die werken bij andere dan brancheverenigingen. Want brancheorganisaties zijn dominant in de aandacht en het beleid niet alleen van de VPN maar ook van haar samenwerkingspartners VM en de Academie voor Verenigingsmanagement AVVM.

Historisch is dat ongetwijfeld goed te verklaren, maar veranderen doet het niet, als slechts enkele personen daar nu en dan op aandringen. Voor verandering is een andere aanpak nodig, is actie nodig vanuit de diverse categorieen verenigingen, die zich nu ondervertegenwoordigd weten in de VPN, VM en het curriculum van de AVVM. Dus hebben we ervoor gekozen een voorstel te doen. Dit komt hierop neer:

1. De VPN verbreedt haar domein naar andere typen verenigingen: beroepsverenigingen, ideele en charitatieve verenigingen, sportverenigingen, consumenten- en patientenverenigingen, verenigingen zoals politieke partijen, vakbonden enz. In een SWOT analyse van de VPN zouden vrijwel al deze typen vereniging voorkomen in zowel het vak Zwakten als in het vak Kansen. Ter inspiratie: in het ASAE onderzoeksproject 7 Measures of Success bestonden de onderzoeksgroep en de controlegroep (elk 9 verenigingen) uit 5 beroepsverenigingen, 2 brancheverenigingen en 2 'individual membership' verenigingen.

2. De VPN vormt per type vereniging een sectie in oprichting.

3. De VPN nodigt haar bekende vertegenwoordigers van de diverse typen verenigingen uit om een initiatiefgroep te vormen voor een bepaalde sectie X in oprichting. Zij faciliteert deze initiatiefgroepen.

4. De initiatiefgroep voor sectie X maakt een plan van aanpak. Zij gaat, als onderdeel daarvan, het betreffende domein in kaart brengen en verenigingsprofessionals daarbinnen organiseren. Zij inventariseert daarbij tevens op welke terreinen samenwerking toegevoegde waarde zou kunnen opleveren voor de deelnemers.

5. De initiatiefgroep rapporteert periodiek aan het bestuur over de voortgang en haalbaarheid van haar plan.

Dinie en ik willen zelf het goede voorbeeld geven door ons beschikbaar te stellen als leden van de initiatiefgroep VPN-Sectie Beroepsverenigingen i.o. Wij zijn allebei doorgewinterde beroepsverenigingsprofessionals en wij willen graag dat deze categorie verenigingen een stem krijgt binnen de VPN en dat zij door meer samenwerking leren van elkaar. Dus 1): iedereen die bij een beroepsvereniging werkt en het belang van organisatie van beroepsverenigingsprofessionals inziet, is van harte welkom. Meld je aan bij jonkergouw@phpw.nl of bij Dinie@naezer-heerschop.nl  In het najaar nodigen we je uit voor een bijeenkomst. En 2) iedereen die de sectie-idee als zodanig waardevol vindt en daarin aanleiding ziet om ons voorbeeld te volgen voor zijn of haar categorie vereniging, laat van je horen en ga aan de slag.

De VPN bestaat sinds 2001; aanvankelijk vertoefde zij onder de vlag van de ESAE, in 2004 verzelfstandigde zij zich. Het ledental is op dit moment ruim 130. Of dit veel is, afgezet tegen het totaal aantal verenigingsprofessionals in ons land, laat ik in het midden. Het gaat erom of we de juiste personen als lid hebben, dus verenigingsprofessionals en niet alleen verenigingsmanagers, die werkzaam zijn bij secretariaatsbureaus, en aanbieders van diensten aan verenigingen. Ik ben niet bekend met het verloop van het ledental in de afgelopen 5 jaar; het bestuur spreekt van een sterke ledengroei de laatste jaren. Maar ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat het ledental nog onvoldoende kritische massa heeft om te kunnen doen wat gedaan moet worden.

Met onze open brief willen Dinie en ik bijdragen aan visie en beleid van de VPN om binnen enkele jaren een substantiele sprong voorwaarts te maken. En, echte verenigingsmensen als we beiden zijn, zijn we van mening dat hier een opdracht ligt voor de professionals zelf. Dan is het mooi als de VPN daarvoor de lijnen uitzet, de kaders schept en de facilitering biedt.

In augustus gaat een 14 tal Nederlandse verenigingsprofessionals naar het ASAE congres in San Diego. Vorig jaar (Chicago) waren er 6 Nederlanders. ASAE is ons grote voorbeeld, de congressen in de USA zijn indrukwekkend, bij alle beroepsgroepen. Zulke zaken zijn bij Amerikanen in goede handen. De ASAE bestaat al tientallen jaren, zij telt op dit moment omstreeks 23.000 leden. Dat lijkt heel veel en dat is het ook. Maar misschien ook niet, want het is wel een vereniging voor een heel continent!

De USA zijn sinds hun oprichting het land van de zelforganisatie, de vereniging dus, bij uitstek. Veel verenigingen hebben bureaus met een staf op nationaal (=federaal), staats- en stads niveau. Andere verenigingen zijn alleen aanwezig op een van deze drie niveaus. Kortom, er is een gigantische verenigingsdichtheid, er moeten honderdduizenden verenigingsprofessionals zijn, de latente markt lijkt me gigantisch. Cijfers heb ik niet, de ASAE hoogstwaarschijnlijk wel. Want op basis daarvan kunnen targets worden gesteld ten aanzien van de vergroting van de penetratiegraad en het ledental.

Het is een goede zaak dat een toenemend aantal verenigingsprofessionals erop uit trekt om te leren van de ASAE en van hun collegas uit andere landen. Ik zal er zeker over rapporteren op dit blog. En, zoals gezegd, in het najaar willen Dinie en ik een bijeenkomst beleggen met verenigingsprofessionals van beroepsverenigingen. Doe mee en meld je aan via jonkergouw@phpw.nl of Dinie@naezer-heerschop.nl.

Theo Jonkergouw

adviseur, coach en mediator voor verenigingen

46. Van welkom tot bonjour: de gaande en de komende man/vrouw aan de top

Wisseling van voorzitter en/of directeur

In mijn jeugd kende ons regionaal dagblad een rubriek De Gaanden en De Komenden. Die rubriek bevatte (korte) lijsten van personen, die hetzij in onze stad waren komen wonen hetzij waren verhuisd naar een andere. Dat was geografische mobiliteit, op een buitengewoon bescheiden schaal. Mensen waren nog honkvast, zowel qua wonen als qua werkgever. Hoe anders is het nu, veler bewegingspatroon krijgt steeds meer nomadische trekken: even ergens je kampement opslaan, contacten leggen,fourageren, uitrusten en weer vertrekken, want we moeten verder. Blijven waar je wortels zijn, het wordt afwijkend gedrag. Wortel schieten waar je langs komt, dat lukt amper want vraagt investering in mensen, de tijd ontbreekt daarvoor. Doorgaan dus, want, echt waar, we moeten verder.

Een bijzondere categorie vormen de moderne huurlingen aan de top van het internationale bedrijfsleven. Vaak komen zij van buiten en hebben zij geen enkele affiniteit met het bedrijf dat zij gaan leiden. Loyaliteit ontbreekt (dus) ook. Zij worden binnengehaald als het bedrijf het water tot de lippen staat, zij kunnen dus extreme inkomenseisen stellen. Zij doen (meestal) wat van hen verwacht wordt: saneren en de aandeelhouderswaarde opvoeren. Voorts heel goed voor zichzelf zorgen: salaris, bonussen, optie- en aandelenpakketten, fabelachtige vertrekregelingen. Als ware roofridders vertrekken zij met een mooie buit, op weg naar het volgende slachtoffer.

Gelukkig bestaat de wereld uit nog wat meer dan het bedrijfsleven. Ik vond het dus mooi nieuws toen ik in het Technisch Weekblad (TW) van 23 februari las dat Ed Nijpels, tot mei Commissaris van de Koningin in Friesland, op 16 januari jl. door de Onri is benoemd tot haar voorzitter. Onri staat voor Orde van Raadgevend Ingenieurs, het is de branchevereniging van ingenieursbureaus. Ingenieurs zijn mensen die houden van hun vak en er trots op zijn. Zij zullen dus zeker niet iemand aanstellen als hun leider, die geen affiniteit met hun vak heeft. Nijpels heeft dat zeker wel. In het TW zegt hij: 'Thema's  als milieu, mobiliteit, klimaat en infrastructuur lopen als rode draad door mijn professionele leven. Daarom voel ik mij ook verbonden met een club als Onri.' En: 'Ingenieurs hebben Nederland gemaakt en zullen Nederland ook klaarmaken voor de toekomst.' Nijpels zal 2 dagen per week voor deze vereniging gaan werken. Daarnaast wordt hij trouwens ook voorzitter van Thuiswinkel.org. In beide gevallen is hij de eerste voorzitter, die niet afkomstig is uit de achterban van de organisaties die hij binnenkort gaat leiden. Met zijn grote netwerk zal hij aanzienlijke toegevoegde waarde kunnen hebben voor beide organisaties.

Bij (algemene) brancheorganisaties komt het al wel vaker voor, dat zij geleid worden door iemand, die niet uit eigen kring afkomstig is en die toch grote loyaliteit ontwikkelt en zich niet gedraagt als een roofridder, iets wat trouwens bij dit type organisatie vrijwel onmogelijk is. Neem MKB Nederland, dat al een aantal jaren wordt geleid door oud politicus en bestuurder Loek Hermans; zijn voorganger was overigens ondernemer Hans de Boer, dus wel iemand uit eigen kring. Maar als een brancheorganisaties betreft, waarin een bepaalde professie de boventoon voert, zoals het ingenieursvak, dan komt dit veel minder vaak voor. Onri is een voorbeeld van een redelijk ingrijpende wijziging in een lange traditie.

Wat voor voorzitters geldt, geldt vaak ook voor directeuren. Neem een fraai voorbeeld als Ajax. Toen voorzitter Jaake een aantal jaren geleden aantrad, werd alom geroepen dat dat toch niets kon worden, want de man had geen voetbalachtergrond. Nu wordt directeur Fonteijn ontslagen, ondanks zijn geslaagde staat van dienst op commercieel vlak, onder meer met hetzelfde verwijt - geen voetbalachtergrond - en door een bestuur dat binnenkort zelf aftreedt. Hoezo moet je hebben gevoetbald om een goed commercieel manager te zijn? Het kan verkeren.

Bij beroepsorganisaties ligt het vaak nog veel gevoeliger. Ik heb het zelf diverse malen meegemaakt, ook bij zusterverenigingen in binnen- en buitenland, dat in het hoofdbestuur van zo'n club op een gegeven moment de vraag wordt opgeworpen waarom de directeur niet van hetzelfde beroep is als de leden van de vereniging! 'Die man is niet een van ons, hij begrijpt ons (dus) niet, hij kent onze wereld niet', dus, is de boodschap, wat kan hij dan eigenlijk voor ons betekenen?! Ik vind dit een vorm van gesloten, exclusief denken, waarbij men zichzelf als beroepsgroep (vaak niet ten onrechte) wel erg bijzonder vindt maar daarmee tegelijkertijd denkt alle wijsheid ook in pacht te hebben.

Ooit werd ik aangesteld als directeur van de beroepsorganisatie van psychologen, het NIP, terwijl ik geen psycholoog ben. De verklaring van voorzitter Prof. dr. Wim Hofstee was helder: psychologen hebben we al genoeg in onze vereniging, op ons bureau hebben we andere deskundigheden en kwaliteiten nodig. Mijn Duitse collega was advocaat, hij heeft een grote bijdrage geleverd aan de Duitse Psychologenvereniging. Maar, na een aantal jaren kwam er een persoon in het bestuur, die met felheid het ideologische paard bereed, dat de directeur 'een van ons' moet zijn. In die tijd was ik ook secretaris-penningmeester van de Europese Federatie van Psychologenverenigingen. Op een gegeven moment kwam deze ideologische amazone ook daar aan boord en, jawel, hetzelfde verhaal aan mijn adres. Wat daar achter zit? Mijn diagnose naar aanleiding van deze en andere gevallen: Een behoefte aan conflict, want een hunkering naar macht voor zichzelf. En niet per se dat wat het beste is voor de organisatie!

Het Nederlands Instituut van Psychologen (opgericht in 1938, nu ruim 12.000 leden en 40 medewerkers) heeft enkele jaren geleden uit zijn statuten geschrapt dat voorzitter en vice-voorzitter van het bestuur psycholoog behoren te zijn. Dat is voor een beroepsvereniging een zeer vooruitstrevende stap. Niet alleen was er tot nog toe geen enkele directeur psycholoog (meestal jurist), nu is het dus mogelijk om ook de belangrijkste bestuurders (financiele vergoeding) van buiten de eigen kring aan te stellen.

Per 1 maart 2007 werden volgens de nieuwe statuten voor het eerst voorzitter en vice-voorzitter benoemd. Weliswaar was de voorzitter een psycholoog (maar tot zijn benoeming nog geen lid) dr. Jan Boelhouwer, 4 jaar lid van Gedeputeerde Staten van Noord Brabant en aansluitend  4 jaar PvdA Tweede Kamerlid. Daarna werd hij niet herkozen. Inmiddels zijn kamerleden doorgeschoven naar het kabinet en hebben anderen de Kamer verlaten voor functies elders, met als gevolg dat Boelhouwer weer diende aan te treden als parlementarier. Jammer voor het NIP, dat moest dus al weer heel snel op zoek naar een nieuwe voorzitter. Omdat het NIP zoekt naar personen met politieke netwerken en merites, ligt het voor de hand dat het wederom een gewezen politicus zal zijn. Deze zal, als alles naar wens gaat, op 27 maart a.s. door de Ledenraad van het NIP worden gekozen.

De vicevoorzitter van het NIP,Nelly Altenburg, is geen psycholoog. Zij is zelfstandig adviseur na een lange loopbaan in de vakbeweging (vooral AbvaKabo). Met het aantreden van haar nieuwe collega zal het NIP dus een historische fase ingaan: een tweehoofdige bestuurlijke leiding en een directeur, geen van allen psycholoog. Ik wens de club veel voorspoed. Overigens, helemaal uniek is de stap van het NIP nu ook weer niet, immers de Landelijke Huisartsen Vereniging heeft enige tijd geleden oud-politicus Steven van Eijk gekozen tot voorzitter, ook niet iemand uit eigen kring.

Veel branche- en beroepsverenigingen hebben een probleem met hun imago en met hun politieke effectiviteit. Hun successen dienen zij te behalen in de wereld om hen heen, daar hebben zij mensen voor nodig, die daarin de weg weten en er over waardevolle contacten beschikken: geen roofridders maar fatsoenlijke huurlingen! Als de vereniging en het bureau dan vervolgens zo worden ingericht dat er met de resultaten van hun bijdragen snel en goed kan worden gewerkt, dan gloren er nieuwe kansen voor deze spelers op het maatschappelijke middenveld.

Enkele gerelateerde artikelen op dit weblog:

• Op zoek naar een nieuwe voorzitter. Tips voor het vinden van een nieuwe voorzitter, 4 mei 2007.
• Voorzitter gezocht. Tips om de beste kandidaat te zoeken en te vinden, 10 januari 2007.
• Op zoek naar een nieuwe directeur. Vragen van het bestuur aan de kandidaat. 22 december 2006.

Theo Jonkergouw, adviseur, coach en mediator, o.a. voor verenigingen en stichtingen.