11. Requiem voor de Grote Kale Leider

Tips om niet te belanden op het Kerkhof der Gesneuvelde Grote Reputaties

Het kan verkeren. Jaren is hij de Grote Man, de Voorzitter, het Boegbeeld en dan is het, voor wie niet tot de ingewijden behoort, plotseling met hem gedaan. De weg van standbeeld naar mestvaalt is soms angstwekkend kort en, zo luidt het gezegde, wie hoog stijgt kan diep vallen. Het volk heeft een uitermate kort geheugen voor het goede, een hoge meetlat voor anderen en kent altijd nog enthousiaste beoefenaren van het vak van timmerman, specialisatie stoelpoten zagen.

Ik heb het hier over Jorien van den Herik, sinds kort ex-voorzitter van Feyenoord. Volgens eigen plan zou hij in 2008 aftreden als voorzitter. De club wordt dan 100 en hij 65. Door de sportieve, zakelijke en bestuurlijke malaise is hij deze maand, via een 'coup' van de directie, na 15 jaar voorzitterschap, tot aftreden gedwongen.Ik ken hem niet persoonlijk maar heb hem door de jaren heen gevolgd in de pers. En daar figureerde hij, als boegbeeld van zijn club, niet alleen vaak maar ook op opvallende wijze.

Hoe kreeg hij dat voor elkaar? Ik noem, in willekeurige volgorde, een aantal factoren:

• De Redder. Hij heeft, om te beginnen, toen hij 15 jaar geleden aantrad, de club van de financiele ondergang gered. Hij heeft altijd voor zijn club gestaan, dwars tegen de opvattingen van andere grote clubs en de KNVB in.
• De Prominentie. Hij heeft door de jaren heen tal van prominente functies vervuld: voorzitter Vrienden van Feyenoord (sponsorclub; 1984); voorzitter Beheersstichting Feyenoord (1988); president-commissaris Stadion Feyenoord (1989); penningmeester (1991) en voorzitter (1992) Stichting Feyenoord ; voorzitter Raad van Commissarissen Feyenoord Rotterdam NV en voorzitter bestuur Stichting Feyenoord (2004).
• Het Ego. Hij heeft een uitgesproken dominant ego en kan, naar eigen zeggen, alleen maar bestuurder zijn in de rol van voorzitter.
• De Verschijning. Hij is een opvallende verschijning qua uiterlijk en kleding.
• Het Geld. Hij is een vermogend man, met belangen in Europa en Amerika. Hij heeft 8 jaar geleden een lening aan de club verstrekt met, naar verluidt, een veel te hoge rente. Hij is woonachtig in Antwerpen en Nicosia, Cyprus en erg veel op zakenreis.
• De Verdenking. Het Openbaar Ministerie heeft Feyenoord en Van den Herik verdacht van belastingfraude en valsheid in geschrifte. De FIOD heeft zich stevig met beide bemoeid (sinds 1998). Beide zijn twee maal vrijgesproken, beide keren is het OM in beroep gegaan. Deze maand zijn zij door de Hoge Raad definitief vrij gesproken.
• De Verdwijning. Ik doel hier op de Commissie van Advies, ingesteld door de directie van Feyenoord. De Commissie stond onder leiding van ex-voorzitter Kerkum. Zij heeft snel gewerkt. Zij diende een bindend advies uit te brengen over de toekomstige structuur van Feyenoord. De afloop: Van den Herik heeft het veld geruimd, de directie wordt voortaan het boegbeeld. Hun voorzitter is 'tegen wil en dank als een aap van hun rug' gevallen, aldus Hans Blankert, formateur van de nieuwe Raad van Commissarissen.

Zeker is dat Van den Herik in de 15 jaar van zijn voorzitterschap veel voor de club heeft betekend en er een groot stempel op heeft gedrukt. Door de financiele malaise staat Feyenoord intussen onder curatele van de KNVB. Hijzelf is van boegbeeld geworden tot kop van Jut, tot boksbal van een deel van de supportersaanhang en door de directie uitgerangeerd. Wie later in zijn carriere een of enkele fouten maakt. loopt het grote risico dat al het goede en mogelijk zelfs excellente dat hij daarvoor deed, gemakshalve terzijde wordt geschoven.

Hoe zou de 'schade' aan voorzitters, directeuren of anderen in een vergelijkbare positie kunnen worden voorkomen of beperkt? Ik noem een aantal opties:

• Niet teveel petten. Kies voor scheiding van machten in plaats van concentratie ervan bij een persoon. De petten impliceren per definitie een afbreukrisico.
• Voorkom communicatiegaten. Macht is niet een bezit van iets maar primair een relatie tussen twee of meer partijen. Dat geldt dus ook voor samenwerking tussen twee hierarchisch ongelijke partijen. Vooral een nogal vaak afwezige voorzitter doet er daarom goed aan te investeren in de relatie met zijn directie. Daarmee kan worden voorkomen dat afstand tussen beiden ontstaat of groter wordt.
• Scheidt vereniging, stichting en bedrijf. Dit is een verbijzondering van het eerste punt. Het let nauw gezien de invloed van cultuur en economische belangen.
• Vermijd belangenverstrengeling van zakelijk en prive, ook de schijn ervan.
• Boegbeeld, gezicht en ego. Het is een verleidelijke maar ook riskante combinatie, zowel voor de persoon als voor de organisatie. In een situatie van conflict legt de nuance het al snel af tegen het zwart-wit van de gewenste duidelijkheid.
• Ego afslankcursus. Bij wijze van goed risico management is inperking van de prominentiebehoefte van uw ego aan te bevelen. Raadpleging van een personal coach is een serieus alternatief voor deze 'cursus'. Effect op dit punt is bevorderlijk voor de kans van slagen van de overige tips.
• Houdbaarheidsdatum. Deze wordt voor topfunctionarissen steeds korter. 5 jaar is in Verenigingsland een mooie termijn, plus of minus 2 jaar. Beste advies: vertrek op het hoogtepunt, dat dient in elk geval de herinnering aan al het goede dat u tot stand hebt gebracht.

Hebt u andere, betere tips? Ik hoor ze graag. Deel ze daarom a.u.b. met mij via aanklikken Reacties (zie onder).

Hartelijk dank.

Theo Jonkergouw

Verenigingsdeskundige

Coach en Mediator